รู้ได้อย่างไรว่า…อะไรเป็นแรงขับเคลื่อนอนาคต

แม้ว่าเราจะสามารถมองเห็นอนาคต ได้จากร่องรอยที่ปรากฏในปัจจุบัน ผ่านปัจจัยหลัก ที่ขับเคลื่อนอนาคต หรือ Driving Forces แต่ก็ไม่ง่ายเท่าไรนัก ที่เราจะสามารถแยกแยะสัญญาณ หรือแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงที่มีมากมาย ว่าเรื่องใดจะเป็นปัจจัยหลัก ที่ขับเคลื่อนอนาคต  นั่นเป็นเพราะสัญญาณ หรือแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ มักมีความเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบที่ค่อนข้างจะซับซ้อน และปรากฎการณ์การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นให้เราเห็น ก็มักเป็นผลรวมที่เกิดมาจากระบบความสัมพันธ์ของสัญญาณและแนวโน้มที่มากมายเหล่านั้น

ในการแยกแยะว่าสิ่งใดคือปัจจัยขับเคลื่อนอนาคตที่สำคัญ ทีมงาน Scalable Analysis ได้ให้เคล็ดลับการประเมินว่าปัจจัยที่เรากำลังให้ความสำคัญนั้นจัดว่าเป็นปัจจัยขับเคลื่อนอนาคตหรือไม่ ผ่านหลักเกณฑ์สำคัญดังต่อไปนี้

  1. สถานการณ์/บริบท – แรงขับเคลื่อนจะต้องมีความเกี่ยวข้องกับประเด็นที่เราให้ความสำคัญ และนักวิเคราะห์จะต้องระบุสถานการณ์ของประเด็นนั้นๆที่เชื่อมโยงกับกลไกการส่งผลของแรงขับเคลื่อนที่สนใจนั้น
  2. กลไก – จะต้องมีกระบวนการทางความคิดที่ชัดเจน และอธิบายได้ว่าแรงขับเคลื่อนส่งผลกระทบต่อประเด็นสำคัญที่สนใจอย่างไร
  3. ระยะเวลา – สิ่งๆนั้นจะต้องมีความสำคัญต่อประเด็นสำคัญในอดีตไม่ว่าจะในกรอบ ‘ระยะสั้น’ หรือ ‘ระยะยาว’ ในเส้นเวลาของประเด็นสำคัญดังกล่าว
  4. ผลกระทบ – จะต้องมีผลกระทบแบบเป็นรูปธรรมในเชิงปริมาณ หรือแสดงถึงการเปลี่ยนแปลงในเชิงคุณภาพที่มีการขยายผลได้
  5. ภาพอนาคต – ควรสามารถประเมินทิศทางและความต่อเนื่องของแรงขับเคลื่อนนั้นได้ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการทำความเข้าใจต่อระบบการเปลี่ยนแปลงซึ่งประกอบขึ้นจากองค์ประกอบที่หลากหลาย

แรงขับเคลื่อนมีระดับความไม่แน่นอนแตกต่างกัน ในกรณีที่มีความแน่นอนข้างสูง เช่น  การเปลี่ยนแปลงทางประชากรศาสตร์หรือความสามารถในการคำนวณที่มีแบบแผนโครงสร้างการเปลี่ยนแปลงที่สามารถคาดการณ์ได้แน่นอนมากกว่าในกรณีของการเปลี่ยนแปลงที่มีความไม่แน่นอนในแง่ขนาดของการเปลี่ยนแปลง เช่น การเปลี่ยนแปลงทางสภาวะอากาศอันเป็นผลจากภาวะโลกร้อน หรือกรณีของแรงขับเคลื่อนที่มีระดับความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้นไปอีก เช่น ทัศนคติทางสังคมหรือนโยบายต่างประเทศซึ่งเกี่ยวข้องกับประเด็นและมุมองที่หลากหลายมาก ซึ่งมักก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลันหรือเร็วกว่าที่คนทั่วไปคาดคิดไว้

 มีแบบแผนการเปลี่ยนแปลงในแง่ของฤดูกาลหรือสภาพอากาศ แต่สิ่งที่เรายังไม่รู้แน่ชัดก็คือการเปลี่ยนแปลงนั้นจะเกิดขึ้นมากน้อยเพียงใด ทั้งนี้ มีแรงขับเคลื่อนบางอย่างที่มีระดับความไม่แน่นอนสูง อาทิ ทัศนคติทางสังคม หรือนโยบายต่างประเทศ ที่มีความเชื่อมโยงกับประเด็นต่าง ๆ ซึ่งความเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นอาจจะเกิดขึ้นอย่างฉับพลันเกินกว่าที่ผู้คนทั่วไปจะคาดคิด หรือในเชิงเทคโนโลยี ปัจจัยทางด้านกฎเกณฑ์อาจเป็นตัวกำหนดว่าสังคมนั้นจะมีการเปิดรับเทคโนโลยีหรือไม่ นอกจากนี้ สิ่งที่เคยถูกมองว่าจะเป็นแรงขับเคลื่อนอย่างเช่น การพิมพ์ 3 มิติ สุดท้ายแล้วอาจจะกลายเป็นเพียงกิจกรรมเฉพาะทาง (Niche) ก็ได้

ภาพที่ 1 แรงขับเคลื่อนอนาคต 3 ประเภท  

ข้อแตกต่างระหว่าง “แนวโน้มใหม่” (Emerging Trend) กับ “แรงขับเคลื่อน” (Driving Force) ขึ้นอยู่กับบริบท บางครั้งเราใช้แนวโน้มใหม่เพื่ออธิบายสิ่งใหม่ ๆ หรือเหตุการณ์ที่ยังไม่สุกงอม หรือบางคราวแนวโน้มใหม่ก็ถูกพิจารณาในฐานะองค์ประกอบอย่างหนึ่งของแรงขับเคลื่อน ซึ่งผู้วิเคราะห์อาจจะต้องมีการกำหนดนิยามหรือกรอบความคิดให้ชัดเจนก่อนเริ่มต้นกระบวนการคาดการณ์อนาคต

#FuturistNIDA #ให้คำปรึกษาด้านการมองอนาคต
#การคาดการณ์อนาคต #แรงขับเคลื่อน

= = = = = = = = = =

แปลและเรียบเรียงโดย: FuturISt Team
เรียบเรียงจาก: Scalable Analysis